Deze extreem lange column schrijf ik op de juiste plek. Namelijk op het Griekse eiland Kreta, waar ik – mede door het slechte weer – werd teruggeworpen naar de film The Odyssey, de spektakelfilm van Christopher Nolan.
De film is inmiddels alweer een paar maanden oud, wereldwijd miljoenen keren bekeken. Maar wellicht niet op de manier zoals ik hem bekeek.
Voorwoord
Ik werd vooral teruggeworpen omdat op dit moment met name de noordkust van Kreta geteisterd wordt door metershoge golven en overstromingen. Er is nauwelijks zon en de regen klettert tegen de ruiten van het appartement. De wereld op z’n kop: in Nederland was het afgelopen week 27 graden en stralend weer.
Ik ga ook niet op de stoel van mijn cultuurcollega Jacques Malschaert zitten. Ik doe het op z’n Ferry’s, want de film bracht me vooral verwarring. Misschien moet ik zelfs mijn oud-leerlingen excuses aanbieden.
=====
Tip: Stuur de link van deze pagina naar bijvoorbeeld uw tablet, iPad, pc of laptop. Het leest en kijkt beslist veel relaxter.
=====
Odysseus op school
Tijdens mijn 37 dienstjaren in het basisonderwijs mocht ik van de directeuren en de leerkrachten van de zesde klas – en later groep acht – op vrijdagmiddag ‘Griekse geschiedenis’ geven. Een uit de hand gelopen hobby die ik zo’n 25 jaar mocht uitoefenen op de Merwedeschool op de Staart en later op OBS De Griffioen in Stadspolders.
De rest is (Griekse) geschiedenis. Wie op Google zoekt naar ‘meester Zorba’ en e.v.t. op deze link klikt en vervolgens gaat lezen, komt beslist niet meer verder met deze column. Bovendien dwaal je op een gegeven moment misschien net zo af als Odysseus.
Tijdens de lessen vertelde ik alle verhalen over de Griekse goden en ‘sterfelijken’ die in naam van of samen met de goden bepaalde opdrachten uitvoerden (Heracles) of oorlogen voerden. Zo ook het verhaal over Troje en de tien jaar durende terugreis van de koning van Ithaca, Odysseus.
Het verhaal kon ik dromen, want in 1972 kocht ik het boek van de tv-film (Veronica) over zijn vreselijke reis.
Waarom dan toch naar die film
Ik vermoed dat ik zo’n 60 jaar geleden voor het laatst een film zag in een bioscoop. Dat was in ‘Astoria’ aan de Visstraat.
Het werd nu ‘Kinepolis’.
Eenmaal binnen wist ik niet wat ik zag. Maar ja, als je decennia lang onder een steen hebt gelegen, ziet alles er vreemd uit. Vele zalen, hoge trappen en iets te eten en te drinken tijdens de voorstelling. Enfin, de eerste schrik was doorstaan, maar de rest zou nog volgen.
Troje
Het verhaal over Odysseus was nogal wat. Ik vertelde over een gouden appel die tijdens een feest van koning Menelaos en zijn vrouw Helena van Sparta werd gevonden. De appel zorgde voor een enorme ruzie tussen drie godinnen die ook aanwezig waren. De Trojaanse prins Paris kreeg namelijk de ‘eer’ om uit drie vrouwelijke goden – Aphrodite, Hera en Athene – de mooiste te kiezen. Hij koos voor Aphrodite, omdat zij hem had beloofd dat hij met de allermooiste vrouw ter wereld zou trouwen. Hij ontvoerde daarom de koningin van Sparta, de beeldschone blonde Helena.
Het gevolg was een tien jaar durende oorlog tussen de koningen van Griekenland en Troje, die uiteindelijk door een list van Odysseus – het geroemde paard – werd gewonnen.
Daarna volgde voor Odysseus een erbarmelijke reis van nog eens tien jaar, terug naar zijn vrouw Penelope, die trouw op het eiland Ithaca bleef wachten op zijn thuiskomst.
Ik vertelde de kinderen over de vele omzwervingen die Odysseus meemaakte. Al zou je een heel speldendoos laten vallen, dan nog kon je ze niet horen vallen.
De film
De eerste twintig minuten besteedde ik aan het wennen aan de vreselijke popcornlucht en de reclame voor de nieuwe films.
Ik had me al wat ingelezen en zo wist ik dat regisseur Nolan een plan had toen hij de film ging maken. Hij gebruikte Helena blijkbaar op exact dezelfde manier als de Griekse auteurs destijds deden. Hij wil ons uitdagen en ons ongemakkelijk laten voelen over onze ideeën rond schoonheid en identiteit.
Al snel merkte ik dat de Helena uit mijn verhaal niet de Helena uit de film was. Na mijn pensioen werd namelijk het woord ‘diversiteit’ geboren.
Calypso, die hem uiteindelijk na zeven jaar toch liet gaan om naar zijn vrouw terug te keren, was wel de Calypso die ik de kinderen had omschreven. Maar o, wat moest ik wennen aan de andere avonturen en personages! Ik miste zoveel!
De cycloop Polythemos was nu een lange slungel die ik, met veel fantasie, meer op een uitvergrote middelvinger vond lijken.
Toen Polythemos blind werd gestoken, schreeuwde hij om hulp van zijn vader. Gelukkig was dat wel dezelfde vader als in mijn verhaal en dus zou Poseidon, de god van de zee, in ieder geval ook een hoofdrol gaan spelen.
Maar er waren nu ook moderne, computergestuurde, futuristische, robotachtige harnassen die de manschappen van Odysseus van een onbekend eiland verjoegen of doodden. Voor mij was dit zo onwerkelijk!
Het fragment met de zak met alle winden van de wereld, geschonken door Aeolus, de god van de wind, krijgt in de film een heel andere uitwerking, maar het eindresultaat bleef ‘gelukkig’ hetzelfde: ook nu werd het schip verder van Ithaca gedreven.
De heks Circe, die hem in mijn verhaal naar de onderwereld verwees om van de vele inmiddels overleden strijdmakkers en zijn moeder te horen hoe het met hen was vergaan en hoe het er in zijn paleis aan toeging, stuurde hem nu naar een heel andere plek op de ‘bovenwereld’!
Uiteindelijk werd ik weer een beetje blij, want ook in The Odyssey kregen we te zien dat door een stommiteit van de resterende manschappen – die ondanks waarschuwingen wél de runderen van de oppergod Zeus verslonden – te maken met oppergod Zeus en Poseidon.
Zij zorgden ervoor dat Odysseus al zijn resterende manschappen verloor in een briesende storm en dat hij als enige aanspoelde bij de zeenimf Calypso.
Zij liet hem uiteindelijk na zeven jaar gaan, omdat zij niet op kon tegen ‘Odysseus trouw aan zijn vrouw Penelope’.
Maar ook deze ‘terugreis’ ging niet zoals ik had gehoopt. In mijn verhaal dreef de wind hem met zijn vlot naar het land van de Faiaken. Poseidon en Zeus waren nog niet tevreden en zorgden ervoor dat Odysseus meer dood dan levend op het strand aanspoelde.
Prinses Nausikäa verzorgde hem en bood hem aan om haar gast te zijn tijdens haar trouwfeest. Daar mocht Odysseus vertellen wie ‘deze vreemdeling’ was en waar hij vandaan kwam. Zijn verhaal maakte indruk. Uit respect voor zoveel moed en kracht brachten de Faiaken hem in het geheim naar Ithaca om een plan te smeden waarmee hij alle edelen uit zijn paleis kon verdrijven.
Helaas werd deze scène bij de Faiaken uit de film gehaald.
Het gevecht in zijn paleis met de edelen die naar de hand van zijn vrouw Penelope dongen, duurde in deze film ‘eeuwen’. In mijn verhaal was er geen enkele edelman die aan de woede van Odysseus kon ontsnappen.
In mijn verhaal had Penelope twee zekerheden. In de film slechts één. Alleen Odysseus kon de enorme pijl en boog spannen en alleen de echte Odysseus wist waar hun slaapkamer was. (Odysseus had hun bed in een olijfboom gemaakt.) De filmmaker gebruikte alleen de eerste zekerheid, de tweede romantische zekerheid, was blijkbaar te moeilijk om te verwezenlijken.
Kortom: de film leek heel veel niet op mijn verhaal!
De film duurde 2 uur en 45 minuten en de filmmaker Nolan heeft echt wel de moeite genomen om mij te boeien, maar hij had me ook een aantal katers bezorgd.
Trauma
Hoe zouden mijn ongeveer 650 oud-leerlingen, die mijn Griekse lessen volgden, deze film vinden? Het was helemaal niet het verhaal van hun ‘meester Zorba’* waarnaar zij ademloos hadden geluisterd.
* Zie de blauwe link bovenaan.
Zullen ze op zoek gaan naar hun Griekse werkstuk om het hoofdstuk over Troje en de omzwervingen van Odysseus nog eens te lezen? Zullen ze net zo verward zijn als ik nu ben?
Conclusie
Ik verliet dus ‘not amused’ Kinepolis om thuis te bekennen dat ik beter naar de echte lezers had moeten luisteren. Het is namelijk een ongeschreven wet dat je beter niet naar een film kunt gaan waarvan je het boek al hebt gelezen. Het valt altijd tegen!
Nawoord
Christopher Nolan had een hele andere insteek dan meester Zorba. De insteek van deze tijd. Bij de casting bewees hij dit blijkbaar al. Laat ik het zo formuleren: hij dacht vooral aan de diversiteit.
Hij dwingt bezoekers na te denken over hun eigen, vaak onlogische ideeën over wat mooi of lelijk en waar of onwaar is.
Bij mij is dat duidelijk niet gelukt!
Na deze film zullen er ongetwijfeld nieuwe onderzoeken gaan plaatsvinden naar de waarheid achter de verhalen van Homerus, de schrijver die dit doorvertelde verhaal rond 750 voor Christus op schrift zette.
Bij een eventuele volgende film over Odysseus zullen er weer mensen op onderzoek uitgaan en gaan nadenken: ‘Misschien zit het toch anders.’
Gokje: “Maak ik zeer waarschijnlijk niet meer mee!”
******
Bent u nieuwsgierig naar wat onze ‘Dordrecht.net’ columnisten nog meer te vertellen hebben? Klik dan HIER .
